H.P Lovecraft – The Whisperer In Darkness (Collected Short Stories Vol.1)

Ναι, ναι, ναι… τον H.P Lovecraft μέχρι πολύ πρόσφατα δεν τον γνώριζα. Τον περασμένο χειμώνα, έπινα ένα μπυράκι με μία φίλη και είχαμε πιάσει την κουβέντα περί ανέμων, υδάτων και βιβλίων. Εκείνη λοιπόν μου είπε για τον Lovecraft και για την ξακουστή του ιστορία The Call of Cthulhu. Με το που πρόφερε το όνομα Cthulhu, κάπου μέσα στον Ειρηνικό Ωκεανό σημειώθηκε ένας ισχυρός σεισμός ο οποίος έγινε αισθητός και στο κομμάτι του εγκεφάλου μου στο οποίο είναι αποθηκευμένες οι νεανικές μου αναμνήσεις. Βέβαια! Κάποτε είχα κι εγώ μακριά μαλλιά και κάποτε είχα κι εγώ στη cdοθήκη μου το Ride The Lightning των Metallica. Ω ναι! Το υπέροχα σκοτεινό instrumental κομμάτι The Call of Ktulu ήταν μέσα σ’ αυτόν τον δίσκο! Αλλά γιατί Ktulu και όχι Cthulhu; Αυτό το μυστήριο θα το έλυνα αφού πρώτα διάβαζα τη συλλογή με ιστορίες του  H P Lovecraft The Whisperer in Darkness στην οποία συμπεριλαμβανόταν και ο μύθος του Cthulhu.

    

Εδώ βέβαια πρέπει να ομολογήσω ότι αν δε μου συνιστούσε κάποιος του οποίου το γούστο να εκτιμώ, να διαβάσω τις ιστορίες του Lovecraft και πήγαινα στο βιβλιοπωλείο έτσι στα κουτουρού και έπιανα στα χέρια μου αυτόν τον τόμο, μάλλον θα τον έβαζα πίσω στη θέση του χωρίς να μπω στον κόπο να δω περί τίνος πρόκειται. Το φτηνιάρικο εξώφυλλο του συγκεκριμένου τόμου αδικεί τρομερά το περιεχόμενό του. Never judge a book by its cover θα βιαστείς να μου πεις, αλλά να… άνθρωποι είμαστε. Αγνόησα λοιπόν το ενδεχόμενο του να έχω στα χέρια μου ένα βιβλίο με αιματοβαμμένες ‘μεταλλάδικες’ ιστορίες τρόμου και πήγα στο ταμείο. Και καλά έκανα. Thanx L!

Ο Lovecraft λοιπόν ήταν ένας από τους πατέρες της φανταστικής λογοτεχνίας τρόμου που έγραψε μία σειρά από ιστορίες κυρίως τις δεκαετίες του 1920 και 1930. Ο όρος αυτός δεν μου κάθεται πολύ καλά, αλλά κάτι τέτοιο ήταν. Οι ιστορίες του, αυτές που περιέχονταν στον τόμο που διάβασα τουλάχιστον, αν και αυτοτελής, είχαν κάποια κοινά σημεία αναφοράς και ενδεχομένως μία κοινή φιλοσοφία επιστημονικής φαντασίας. Καταρχάς, πολλές από αυτές, λαμβάνουν χώρα στη Νέα Αγγλία των Ηνωμένων Πολιτειών, ιδιαίτερη πατρίδα του συγγραφέα. Από εκεί και πέρα, σε πολλές ιστορίες γίνεται αναφορά στον τρελό Άραβα Abdul Alhazred (ψευδώνυμο που ο Lovecraft ίσως επινόησε για τον εαυτό του), που τον έκτο αιώνα μ.Χ. έγραψε το καταραμένο βιβλίο Necronomicon στο οποίο περιέχονται παλιοί θρύλοι που μετά από αιώνες απασχολούν και πάλι την ανθρωπότητα. Όλο το έργο του Lovecraft που εμπεριέχεται σ’ αυτόν τον τόμο, στρέφεται γύρω από μία φαντασιακή προσέγγιση για την ζωή στον πλανήτη και τη ζωή του πλανήτη στο σύμπαν. Οι μυστηριακές αναφορές στους ‘Παλιούς’ προσδίδουν ένα στοιχείο συνοχής σε όλες τις ιστορίες, δίνοντας τους την υπόσταση των διαφορετικών κομματιών ενός ίδιου τρόμου. 

Αν και κάποιος (εγώ δηλαδή) θα μπορούσε να περιμένει ότι φαντασιακές ιστορίες τρόμου κι επιστημονικής φαντασίας που σχετίζονται με αρχαίους θρύλους, από άποψη ποιότητας γραφής, θα ήταν ‘κάπως’, νομίζω ότι η περίπτωση του Lovecraft τουλάχιστον δεν είναι αυτή. Παρά την ακρότητα των καταστάσεων που περιγράφονται στις φανταστικές του ιστορίες, ο ίδιος κάνει την εξιστόρηση σε αρκετά ρεαλιστικό επίπεδο, υπαινισσόμενος μόνο πολλές φορές τα τρομακτικά γεγονότα και τις ακατανόμαστες ‘αλήθειες’ που κρύβονται από πίσω. Το μυστήριο καλλιεργείται πολύ περίτεχνα στις ιστορίες του χωρίς πολλές, πολλές εντυπωσιοθηρικές αφηγηματικές φιοριτούρες. Εγώ προσωπικά, αν και δεν είμαι λάτρης αυτού του τύπου λογοτεχνίας, βρήκα το όλο πακέτο πολύ ευφάνταστο, ενδιαφέρον και ευχάριστο στην ανάγνωση. Τώρα οι πιο ‘σοβαροί’ φίλοι της λογοτεχνίας μπορεί και να διαφωνήσουν. Τους προειδοποιώ όμως ότι ο Cthulhu περιμένει….

Υ.Γ Καθώς έγραφα τις παραπάνω γραμμές, στον υπολογιστή μου έπαιζε το The Call of Ktulu των Metallica. Είχα χρόνια να το ακούσω. Το αγαπώ ακόμα. Θα κάνω πολλά χρόνια να το ξανακούσω :)        

Vladimir Nabokov – Lolita (1955)

Έστω και μία φόρα στη ζωή σου να έχεις μπει σε βιβλιοπωλείο, σίγουρα ξέρεις ποιος είναι ο Vladimir Nabokov και κατά πάσα πιθανότητα έχεις υπόψη σου ότι έχει γράψει ένα βιβλίο με τον τίτλο Lolita και επίσης ξέρεις ότι έχει γίνει και ταινία δύο (αν δεν απατώμαι) φορές και ξέρεις τέλος πάντων περί τίνος πρόκειται. Εδώ που τα λέμε δε χρειάζεται να είσαι καν φίλος της λογοτεχνίας για να έχεις μια εικόνα για τα παραπάνω. Η θέση που κατέχει αυτό το έργο στη σύγχρονη κουλτούρα, και οι αναφορές που κατά καιρούς συναντάς (έστω και με κάπως φτηνό τρόπο) από ‘δω κι από ‘κει σίγουρα καλλιεργούν μία σχετική άποψη. Αυτή λοιπόν η σχετική άποψη που κάτι ημιμαθείς τύποι σαν εμένα έχουν για το συγκεκριμένο βιβλίο είναι ότι πρόκειται για την ιστορία ενός καβλωtique ανήλικου νυμφιδίου και κάποιου ανωμαλάρα που το ‘χαϊδεύει’. 

Τι; Αυτό; Έτσι απλά; Δε μπορεί!

Δεν έχω διαβάσει τίποτα άλλο του Vladimir Nabokov, άλλα όταν μπήκα στο βιβλιοπωλείο ήμουν σίγουρος ότι ένας άνθρωπος με τέτοιο όνομα, από αισθητικής άποψης και μόνο, δε μπορεί να παρά να έχει γράψει κάτι εξαιρετικό. Και έτσι είναι. Ο paperback τόμος με το χαριτωμένο εξώφυλλο αποδείχτηκε άλλος ένας μικρός θησαυρός.

Ο Humbert Humbert, ο εξ Ευρώπης προερχόμενος και εις Αμερική εβρισκόμενος ακαδημαϊκός, παραθέτει στο απολογητικό του βιβλίο τις αναμνήσεις που έχει από την περίοδο της ζωής του που στρεφόταν γύρω από τη δωδεκάχρονη Dolores Haze. Δεν επιδιώκει όμως ούτε τη συμπόνια των δικαστών ούτε τη συμπάθια του αναγνώστη. Γιατί ο Humbert θεωρεί τον εαυτό του ένα ρομαντικό τέρας. Γιατί ο Humbert είναι ένας βασανισμένος ποιητής. Ή μήπως προσπαθεί να μας ξεγελάσει όλους;    

Ο Humbert μας εξηγεί πώς ένα απωθημένο της παιδικής του ηλικίας του δημιούργησε την εμμονή με τη νεαρή σάρκα που τον καθιστά απελπισμένο λάτρη των νυμφιδίων. Αυτή η λατρεία όμως περιορίζεται σε μουσειακό επίπεδο παρόλο που το σώμα λαχταράει. Όταν όμως ο προοδευτικός Ευρωπαίος ακαδημαϊκός βρίσκεται στην υλιστική, επιφανειακή και πουριτανική Αμερική στη ζωή του εισβάλει η Lolita, η κόρη της ευκατάστατης νεαρής χείρας στης οποίας το σπίτι ο Humbert μπαίνει ως ένοικος ενός δωματίου. Δε λέω τι γίνεται παρακάτω γιατί πρώτον θα χαλάσω την έκπληξη, και δεύτερον δεν είναι τα γεγονότα το ζουμί της υπόθεσης. 

Το ζουμί της υπόθεσης είναι ότι το βιβλίο δεν είναι σε καμία περίπτωση ένα πορνογράφημα και ότι από εκεί και πέρα, ανάλογα με το πώς το διαβάζεις, μπορεί να είναι μια άκρως δραματική ρομαντική ιστορία ή παμπόνηρη προσπάθεια ενός ιδιοφυούς παιδόφιλου να κοροϊδέψει τους αναγνώστες των απομνημονευμάτων του παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως ένα βασανισμένο άντρα που έπεσε θύμα της αδυναμίας του και του ψεύτικου έρωτα της λατρεμένης και τόσο σκληρής Lolita. Ρίχνοντας μία γρήγορη ματιά σε διάφορες απόψεις που έχουν γραφτεί, η ταπεινή μου άποψη είναι ότι μόνο έχοντας και τις δύο αυτές διαστάσεις στο μυαλό σου μπορείς να απολαύσεις ουσιαστικά αυτήν την ιστορία. 

Και σε αυτήν την διπλή διάσταση του πράγματος πιστεύω ότι έγκειται και η συγγραφική μαεστρία του συγγραφέα. Ο Nabokov  εφευρίσκει έναν καλλιεργημένο και πνευματώδη πρωταγωνιστή και τον τοποθετεί στη θέση του αφηγητή της ιστορίας του. Με αυτόν τον τρόπο καταφέρνει να κάνει τον αναγνώστη να συμπαθήσει το γοητευτικό τέρας και την ίδια ώρα να νιώσει αποστροφή για τη φύση και τις πράξεις του. Και όλο αυτό με ένα πολύ ευχάριστο γράψιμο πλούσιο σε έξυπνο μαύρο humor και παιχνίδι με τις λέξεις. Παρά την ρωσική καταγωγή του ο Nabokov έγραψε αυτό το βιβλίο στα αγγλικά και στα αγγλικά πρέπει να διαβαστεί. Δεν έχω εικόνα της μετάφρασης στα ελληνικά, αλλά είναι ευνόητο ότι χάνονται πολλές όμορφες λεπτομέρειες που ουσιαστικά χαρακτηρίζουν ένα βιβλίο κι ένα στυλ γραφής γενικότερα.

Το βιβλίο είναι εξαιρετικό και το συνιστώ ανεπιφύλακτα. Η ταινία που έκανε ο Kubrick, την οποία είδα αφού διάβασα το βιβλίο,  είναι ευχάριστη αλλά νομίζω ότι στερείται πολλών στοιχείων από αυτά που κατά τη γνώμη μου κάνουν την ιστορία ενδιαφέρουσα.  Από την άλλη η ιστορία είναι τόσο προκλητική, πόσο μάλλον για την εποχή της, που η μεταφορά της στον κινηματογράφο το 1962 δεν είναι και το πλέον εύκολο εγχείρημα.  

Αυτά προς το παρόν.

Franz Kafka – Η Μεταμόρφωση (1915)

Ως γνωστό, όταν τελειώνεις ένα βιβλίο, πρέπει να διαβάσεις ένα άλλο μέχρι να βρεις τι θες να διαβάσεις μετά (;). Έτσι κι εγώ, με το που τελείωσα το ‘βιβλίο των διακοπών’, πήγα στη βιβλιοθήκη στο χωλ, η οποία παρεμπιπτόντως μου έβγαλε την πίστη μέχρι να την μοντάρω και να την ενισχύσω όπως πρέπει, για να μην ξανακαταρρεύσει και πληγωθεί ακόμα περισσότερο (γ@%$μένα ΙΚΕΑ)…αλλά πιάνουν τα χέρια μου πανάθεμά με…φτου να μην τα ματιάσω! Τι λέγαμε; Πάω λοιπόν βιβλιοθήκη προς αναζήτηση σύντομου μεταβατικού αναγνώσματος και πέφτει το μάτι μου πάνω στη Μεταμόρφωση του Kafka. Κοίταξα δεξιά κι αριστερά πάνω από τον ώμο μου, μη και με δει κανένας και μάθει πως δεν έχω διαβάσει ακόμα τη Μεταμόρφωση και ξεφτιλιστώ, και το τσίμπησα το βιβλιαράκι.

Αποτυχία. Γιατί αποτυχία; Γιατί γούσταρα και το διάβασα όλο την άλλη μέρα στην παραλία. Και δε χάζεψα κανένα κωλαράκι όπως προστάζουν τα ήθη και τα έθιμα, και έμεινα χωρίς μεταβατικό ανάγνωσμα μέσα σε μία μέρα.

Το ότι ο Kafka τα είχε τα θέματα του το είχα καταλάβει και από τη Δίκη και από τον Πύργο. Νομίζω όμως ότι η Μεταμόρφωση απεικονίζει πιο άμεσα τις ψυχολογικές και κοινωνικές φοβίες και τάσεις περιθωριοποίησης του συγγραφέα. Η Μεταμόρφωση είναι η ιστορία του Γρεγκόρ Σάμσα (αργότερα κύριου Κ;…ποιος ξέρει;), ενός σκληρά εργαζόμενου πωλητή που ζει σε ένα διαμέρισμα με τους ασθενικούς γέρους γονείς του και την ανήλικη αδελφή του, ο οποίος ξυπνάει ένα πρωί στο κρεβάτι του και συνειδητοποιεί ότι έχει μεταμορφωθεί σε ένα τεράστιο έντομο (γ@%$μένες κατσαρίδες, ακόμα και στα βιβλία μου επιτίθεστε). Κανένα περιθώριο, καμία εισαγωγή. Από τις πρώτες γραμμές ξεκινάει μία σουρεαλιστική ιστορία απόγνωσης, άγχους, προσπάθειας, απογοήτευσης, ρατσισμού, αλληγορίας και συμβολισμών, που όσο την διαβάζεις, τόσο απομακρύνεσαι από το ενδεχόμενο μίας συμβατικής τελικής κάθαρσης. Ο πρωταγωνιστής, παράλληλα με την προσπάθειά του να δεχτεί και να μάθει να χειρίζεται την καινούρια του φύση, προσπαθεί απεγνωσμένα να αντεπεξέλθει στην αποστροφή και τον αποκλεισμό που γίνονται έκδηλοι από την ίδια του την οικογένεια. Φυλακισμένος στο μικρό του δωμάτιο, προσπαθεί να δικαιολογήσει αυτήν την αποστροφή και απογοητεύεται και οργίζεται με τον εαυτό του και την κατάσταση του, που πλέον δεν του επιτρέπουν να εξακολουθεί να είναι ο στύλος της οικογένειας και η προσωποποίηση της ελπίδας μίας καλύτερης ζωής γι’αυτήν. Η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία λένε κάποιοι αφόρητα θετικοί τύποι, αλλά η ουσία είναι ότι κάποτε πεθαίνει.

Ωραίο ανάγνωσμα για την παραλία! Μου άρεσε πολύ που ο Kafka εστιάζει, κατά την άποψή μου, πιο πολύ στο κομμάτι του ψυχολογικού άγχους του ανθρώπου που η ‘δυσμορφία’ του τον καθιστά απόβλητο της κοινωνίας και της ίδιας του της οικογένειας, παρά στην παράνοια της μεταμόρφωσης από ανθρώπινο ον σε γ@%$μένη κατσαρίδα. Λέω πάλι μπούρδες; Πιθανό! Αν ήταν δικός μου αδερφός ο Γκρεγκόρ πάντως, θα τον είχα baygonιάσει από το πρώτο λεπτό. Γ@%$μένες κατσαρίδες…

Junkie - William S. Burroughs (1953)

Το πρώτο βιβλίο αυτού του τεράστιου τύπου που λεγόταν Μπάροουζ και το πρώτο ολόκληρης της σχολής των μπίτνικς που άλλαξε για πάντα την αμερικανική και παγκόσμια λογοτεχνία. Στιε περίπου τρακόσιες σελίδες του βιβλίου ο Μπάροουζ δεν κάνει τίποτα άλλο από το να περιγράφει τον καθημερινό του αγώνα προκειμένου να βρει πρέζα. Τελειωμένα πρεζάκια, ψευτοδιανοούμενοι μποέμ τύποι, μπάτσοι, ντιλέρια, ρουφιάνοι, ενέσεις, σνιφαρίσματα, χόρτα, Νέα Υόρκη, Νέα Ορλεάνη, Πόλη του Μεξικού, τριπαρίσματα. Είναι όλα μέσα, όλος ο κόσμος των ναρκωτικών περνάει. Ούτε επιστημονικό εγχειρίδιο. Μάλλον πολύ πληρέστερο και αντικειμενικότερο.

Το Junkie βέβαια δεν είναι μια απλή παράθεση καταστάσεων αλλά ένα πρωτοποριακό μυθιστόρημα ακόμα και για σήμερα πενήντα χρόνια μετά την πρώτη έκδοση. Η αφήγηση είναι αποστασιοποιημένη από το χωρικό και χρονικό περιβάλλον, δεν υπάρχει καμία δόση υπερβολής (σε αντίθεση με ναρκωτικών), ούτε ωραιοποίηση, ούτε δραματοποίηση. Απλώς σου λέει έτσι είναι η κατάσταση όταν είναι κανείς πρεζάκιας. Και αν κάποιος είναι πρεζάκιας τότε ακόμα και να την κόψει παραμένει για πάντα πρεζάκιας. Ναρκωτικά κατατονικά, ναρκωτικά διεύρυνσης της συνείδησης, ναρκωτικά, ναρκωτικά, ναρκωτικά.

Έξω από κάθε φόρμα, από κάθε κοινωνική προκατάληψη, λατρεία για το περιθώριο, όχι by default, αλλά γιατί πολύ απλά, το περιθώριο αγαπάει τον εαυτό του, όπως κάθε τι άλλωστε.

Το Πορτρέτο του Dorian Gray – Oscar Wilde (1890)

Είναι η ομορφιά η μοναδική παγκόσμια και αδιαμφισβήτητη αλήθεια? Έχει τη δύναμη να κάνει ακόμα και τα σπουδαιότερα πνεύματα να γονατίζουν θαμπωμένα μπροστά της? Είναι τα νιάτα να το πιο ευλογημένο δώρο του ανθρώπινου είδους? Κάποιοι θα μπορούσαν αβίαστα να δώσουν μία απάντηση…Τι γίνεται όμως όταν η ομορφιά υποτάσσει και διαφθείρει? Ή ακόμα όταν οδηγεί σε ηδονιστικά μονοπάτια και ολέθρια παιχνίδια αισθήσεων? Την ιστορία όλοι λίγο-πολύ τη γνωρίζεται: Ο εξαιρετικής ομορφιάς Λονδρέζος νέος Dorian Gray αντικρίζοντας το εκπληκτικό πορτρέτο του, εύχεται να μείνει για πάντα νέος και αντί αυτού να γερνάει ο Dorian του κάδρου. Η ευχή γίνεται πραγματικότητα και μπροστά μας ξεδιπλώνεται ένα σπουδαίο μυθιστόρημα. Αν και δεν είμαι σε καμία περίπτωση γνώστης περί λογοτεχνίας, πιστεύω ότι ο Wilde περιγράφει με αν όχι εξαιρετικό, κατά την ταπεινή μου άποψη, πολύ σαγηνευτικό τρόπο τη σκοτεινή πλευρά της ομορφιάς και τον τρόπο με τον οποίο επιβάλλεται στην ανθρώπινη βούληση και γίνεται το όχημα για τον μοναδικό στόχο που πλέον είναι η απόλυτη ηδονή. Ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται οι διάφοροι χαρακτήρες, καθώς και οι αναφορές στο Λονδίνο των τελευταίων δεκαετιών του 19ου αιώνα, κάνουν αυτό το κλασικό και συνάμα πρωτοποριακό για την εποχή του έργο, ένα από τα προσωπικά αγαπημένα. Άντε...καλό διάβασμα!